• این بخش به زودی فعال خواهد شد
xلطفا وارد شوید یا ثبت نام کنید
پربازدیدترین ها
  • مطالب

  • سه شنبه ۱۲ آبان ۱۳۹۴
  • نویسنده: وحید طباطبایی

2381
بازدید


جستارهای وحشت (3): از Rhoda تا Regan

....................................................................................................................

کادر 4: Dawn of the Dead

   در این بستر؛ روبرو شدن با بی معناییِ حاصل از فروپاشی نظام های معناساز، دنباله ی رومرو بر Night ، Dawn of the Dead که از بسیاری جهات از فیلم نخست برتر است، بی نهایت هوشمندانه به نظر می آید. هر چند که فیلم لزوماً ماجرای Night را پی نمی گیرد اما نشانه هایی که بر اساس شان بتوان Dawn را در ادامه ی فیلم قبلی خوانش کرد، کم نیستند. در حالی که در پایان Night ، آخرالزمان فرا می رسد، Dawn از آخرالزمان می آغازد. به علاوه در Dawn همانند فیلم قبلی دو شخصیتی که پس از مرگ همه ی دیگر شخصیت های اصلی زنده می مانند (هر چند که در Night  آنها می میرند و در Dawn سرنوشت آن دو نامعلوم می ماند) یک زن موبلوند سفید پوست و مردی سیاه پوست اند. پس خوانش این دو فیلم در پس هم امری منطقی است. در Night در کنار نمایاندن نیهیلیسم و اتوریته ی غیر قابل اطمینان، تمرکز فیلم بر از درون فروپاشی خانه و خانواده هم هست. تنش رو به فزونی داخل محیط سابقاً امن خانه، خانه را در مقابل نفوذ مرده زندگان [همان تجسم بی معنایی] تضعیف می کند. زوج آرمانی (یا دست کم دوست داشتنی) فیلم، تام و جودی، به خاطر دست و پاچلفتی بودن شان (یا شاید هم عشقشان) قبل از همه کشته می شوند. آشکار است که هری و هلن زندگی خوشایندی ندارند «ما شاید از زندگی کنار هم لذت نبریم ولی مردن باهم دیگه مشکلی رو حل نمیکنه»؛ و در نهایت فرزند این دو بازوی پدر را نوش جان می کند و جان مادر را با بیلچه باغبانی می گیرد؛ و برای حتی یک لحظه هم حس نمی شود که بین بن و باربارا کوچکترین رابطه ی احساسی ای شکل گرفته باشد. رومرو در Night جانپناه بودنِ خانواده و خانه را زیر سوال برد و با انتخابی هوشمندانه در Dawn این زیر سوال بردن را مطابق با شرایط اجتماعی زمانه بسط داد. اما کدام زمانه؟ پس از آن که نظام های  معناساز بورژوازی رو به تباهی رفت؛ آن هنگامی که خدا و پدر مردند؛ بازار با خدایگان و پدرانی جدید توانست حوزه ی نفوذ خود را گسترش دهد؛ روندی دائمی در نظام سرمایه داری که از همان عصر طلایی شتاب گرفته بود «واژه های مسلط بر جوامع مصرفی غرب دیگر واژه های کتاب مقدس نبود، چه رسد به نویسندگان سکولار، بلکه نام کالاهای مارک دار و هر چیز دیگر قابل خرید بودند. واژه ها را روی تیشرت ها چاپ  می کردند و به انواع پوشاک چون طلسمی معجزه آسا  می چسپاندند تا دارنده ی آن شایستگی معنوی سبک زندگی (معمولاً جوانان) را که این نام ها  نماد آن بوده و نویش را می دادند کسب کند» (هابسبام، 1388 ،صفحه 651). در چنین شرایطی، رومرو چه مکانی را به عنوان پناه بازماندگان در آخرالزمان برگزید؟ انتخابی هوشمندانه، یک Mall ، یک مرکز خرید؛ این نماد آشکار سرمایه داری مصرفی. آنانی که از تباهی خانه و خانواده جان به در برده بودند؛ حالا به مرکز خرید پناه می برند. و با وجود این که قسمت عمده ای از داستان فیلم در همین مرکز خرید می گذرد، اما در نهایت بی معنایی به آن جا هم رخنه می کند: زامبی ها که در اواسط فیلم از مرکز خرید پاکسازی می شوند؛ آنجا را هم فتح می کنند. تنها دو نفری که در پایان فیلم جان به در برده اند، با بالگردی که سوخت آنچنانی ندارد مرکزخریدِ به تسخیر مردگان زنده درآمده را به سوی افقی نامعلوم ترک می کنند؛ رومرو این پایانبندی را هم جز از واقعیت نگرفته است.

 

مردگان زنده «مرکز خرید» را هم تسخیر می کنند:

......................................................................................................................

 

    Night  به شکلی فوق العاده و مطابق با شرایط روزگار ساختش، فرارسیدن آخرالزمان را به تصویر کشید، «این [اوضاع] گذرا نیست... شبیه بادی نیست که میاد و میگذره» (تام به جودی) و تا به امروز تقریباً تمام فیلم های وحشتناک مهم پس از Night داستان خود را از همین نقطه آغاز  می کنند [32]؛ The Texas Chainsaw Massacre ، The Exorcist ، Dawn of the Dead ، Day of the Dead ، The Hills Have Eyes ، The Cannibal Holocaust (که در آن انسانهای مدرن از وحشی های آدمخوار هم وحشی ترند) ،  Alien، The Omen ، 28 Days Later ، Rec  و بسیاری آثار دیگر. از هم گسیختگی ها و تباهی ها حتی در دهه 70 گسترده تر شد. علاوه بر مواردی که پیشتر ذکر شد؛ به ویژه بی اعتبار شدن حکومت «که به طور طبیعی و بی چون و چرا در تمامی ساختارهای اجتماعی ای که به آن اعتبار می بخشید و در نهایت به خود پدرسالاری، تسری پیدا کرد: نهادهای اجتماعی، خانواده، تصویر نمادین پدر در همه تبلورهای آن، پدر درونی شده به مثابه فراخود» (وود، 1379، صفحه 49)؛ اکنون دیگر حتی افزایش جمعیت عصر طلایی که در روزگار خودش امری نیک دال بر رشد خانواده و به نظر می رسید، به تهدیدی آخرالزمانی تغییر شکل داده بود. کتاب Paul Ehrlich ، بمب جمعیت [The Population bomb] که در 1968 نوشته بود و قحطی و کمبود گسترده مواد غذایی در دهه 70 را پیش بینی می کرد بیش از 2 میلیون نسخه فروخت، محتوای آن بر سیاست های اواخر دهه 60 و دهه 70 تاثیر گذاشت و نویسنده آن با حدود 25 بار حضور در The Tonight Show پیروانی سرسخت پیدا کرد. کتاب دیگر The Late, Great Planet Earth ، که عنوانش به قدر کفایت گویاست، بدل به پر فروش ترین کتاب 1970 شد و تا 7 سال بعد حدود 10 میلیون نسخه فروش داشت.
     انگاره ی فرزند شیطان صفت حتی قاطع تر از دهه 60 شده بود؛ همانطور که David Frum اشاره می کند در هیچ کدام از Sit-com های محبوب شبکه های آمریکایی در دهه 70 The Mary Tyler Moore show ، The Bob Newhart Show ، Rhoda ، The Jeffersons در کنار پروتاگونیست داستان خبری از فرزند نیست. «در حالی که فرزندان در مرکز توجه فرهنگ حومه نشینی دهه های 50 و 60 بودند؛ در دهه 70 نگاه آمریکایی ها به فرزندان مضطرب بود... شاید این ترس از ذات شورشگرانه ی دهه 60 و نگرانی های اساسی از این که نسل بعد شاید حتی تخریب فرهنگی بیشتری به بار بیاورد، آمد» [33]. در فیلم وحشتناک It's Alive (1974) شخصیت پلید فیلم نوزادی تازه متولد شده است؛ باور به هرگونه معصومیتی از بین رفته بود (قسمت های بعدی فیلم در سالهای 1976 و 1987 ساخته شد.)

پوسترهای It's Alive : در هر دو مورد تمرکز بر المان گهواره است؛ معصومیت تباه شده.

 

      با رای Roe V. Wade در 1973 مبنی بر تضمین حق سقط جنین برای زنان، موقعیت متزلزل کلیسا بیشتر سست شد. امتناع اعراب از فروش نفت در 1973 بحران انرژی را در پی داشت؛ و نبرد اسرائیل و اعراب، در همان منطقه ای که قرار بود نبرد آرماگدون در بگیرد، به نظریه های آخرالزمانی و به ویژه گونه ی مسیحی آن پر و بال داد. حتی به نظر می آمد که طبیعت هم رو به پایان گذاشته است؛ در 1974 سالانه 700000 تن ترکیبات فرئون دار با ورود به جو به لایه اوزون آسیب می رساند و در 1973 پایین بودن قیمت سوخت که پیشترها یک نعمت به شمار می آمد با نگاه به این واقعیت که میزان انتشار دی اکسیدکربن در این سال سه برابر 1950 بود، نشانه ای شوم به نظر می رسید (هابسبام، 1388، صفحه 342).
     در عرصه ی سیاسی، شکست ائتلاف های رنگارنگ پادفرهنگی دهه 60 و میل به ایجاد دگرگونی بنیادی، در دهه 70 جایش را به سیاست های خرد و تلاش برای تغییرات موردی داد که باید در عین حال با مقاومت نیروهای دست راستی دست و پنجه می کرد. حتی اوضاع سینما هم چندان خوشایند به نظر نمی آمد؛ از 1969 تا 1972 شرکت های بزرگ سینمایی 500 میلیون دلار ضرر داشتند (بوردول و تامسون، 1383، صفحه 760).
    و شاید بیش از همه این افت شرایط اقتصادی بود که انگاره «عصر طلایی» را به انتها رساند؛ قدرت خرید مصرف کنندگان از 1965 تا 1975 مدام کاهش یافت. و در 1974 به ناگاه سطح زندگی 13 میلیون آمریکایی به پایین تر از خط فقر سقوط کرد (ژولین، 1357، صفحه 202).

Fritz the Cat نخستین انیمیشن رده X آمریکا، سال ساخت: 1972

      و درست در همین سالهای از لحاظ اجتماعی و اقتصادی دشوار بود که فیلم های  وحشت-از-امر شیطانی که تا پیش از این چندان در مورد مسائل اجتماعی نبودند (هر چند که برآمده از آن بودند) اتفاقاً کاملاً اجتماعی شدند. Simon, King of the Witches در 1971 و مورد جالب تر Possession of Joel Delaney (1972) اولین فیلم های این چنینی بودند. در Simon  که به وضوح بر مصرف مواد مخدر متمرکز است، شخصیت اصلی قصه پس از پی بردن به نیروهای شیطانی اش شروع به کشتن ماموران مواد مخدر می کند. و با مرگ او در پایان فیلم بدل به قهرمانی کالت برای فرهنگ مصرف مواد می شود.
    فیلم دوم به تضادهای طبقاتی می پردازد (در عصری که این تضادها بیش از قبل کتمان ناپذیر می شود). جوئل دلینی ثروتمند برای کاستن از بار گناهانش به زندگی در مناظق فقیر نشین روی می آورد و در آنجا توسط  شیطانی پوتوریکویی که ظاهراً از زندگی اسف بار مهاجران هم وطنش برآشفته است، تسخیر می شود. در نهایت هنگامی که در انتهای فیلم خواهر جوئل بدن بی جان برادرش را به آغوش کشیده، این شیطان مبارز طبقاتی(!) وارد جسم خواهر جوئل  می شود که البته او پیش از این که کار به جاهای باریک بکشد با فرو کردن چاقو به بدن خودش، مانع ادامه ی این مبارزه طبقاتی می شود؛ پایانی که به شکلی کم و بیش مشابه، البته قطعاً هوشمندانه تر، در یکی از مهمترین فیلم های تاریخ وحشت، «جنگیر»، تکرار شد. جنگیر هم در پی نمایش این بود که باید برای بازگرداندن بهنجاری کاری کرد. اما همزمان با آن یکی دیگر از آثار بااهمیت ژانر نشان داد که برای بازگرداندن بهنجاری بسیار دیر شده است، The Texas Chainsaw Massacre .

ادامه دارد...

توضیحات:

33-    Phillips, Kendall R. Projected Fears: Horror Films and American Culture. 90

  • وحید طباطبائی ،
  • وحید طباطبائی ،
  • وحید طباطبائی ،
  • جستار های وحشت ،
  • نقد فیلم ،
  • نقد فیلم ،
  • تحلیل فیلم ،
  • فیلمسازی ،
  • سینمای جهان ،
  • اخبار سینما ،
  • سینما ،

اخبار مرتبط
چهارشنبه ۴ شهریور ۹۴

چهارشنبه ۴ شهریور ۹۴


نظرات
هنوز نظری ثبت نشده است، شما اولین نفر باشید
نظر