• این بخش به زودی فعال خواهد شد
xلطفا وارد شوید یا ثبت نام کنید
پربازدیدترین ها
  • مطالب

  • جمعه ۱۰ مهر ۱۳۹۴
  • نویسنده: سحر مکتبی

2026
بازدید


توسعه ی پایدار (بخش نخست)

رویکرد و سیاست رفتاری که انسان ها در هر برهه از زمان اتخاذ می کنند نمایانگر بینش و ارزش گذاری های آنهاست. به عبارتی دیگر تفکر و رهیافت های انسان موجب می شود تا برخورد ایشان در هر دوره نسبت به مسائل متفاوت باشد. بر همین اساس تاکید بر طراحی پایدار و همراستا بودن با اهداف و اصول آن، شاید امروزه برای طراحان و هنرمندان امری شناخته شده باشد و چرایی آن کمتر مورد پرسشگری قرار گیرد، خود راه و سیاقی است تحت تاثیر تفکر فعلی و موخر انسان. اما این تفکر و هدف و نیت آن چیست؟ اگر بخواهیم از یک عبارت برای توصیف وضع فعلی، در اندیشه و سیاست گزاریمان نام ببریم آن عبارت توسعه ی پایدار می باشد.


پایداری
پايداري (Sustainability)، به معناي تداوم درامري همچون فعاليت و ايجاد موازنه پويا (Dynamic balance) ميان عوامل موثرفراوان نظيرعوامل طبيعي، اجتماعي، اقتصادي، مورد نياز نوع بشرمي باشد. برهمین اساس آنچه در توسعه ی پایدار مدنظر است عبارتندازمجموعه شرايطي كه منجربه وضعيت مطلوب مي گردد. که این هدف در سه زمینه ی زیستی، فرهنگی و اقتصادی دنبال می گردد.مفهوم پایداری مفهومی پویا است، پایداری اساسا به معنی ثبات در طول زمان است. از آنجایی که تعادل تنها در صورتی می تواند حاصل شود که تمام نیرو های بر هم زننده تعادل حذف شوند یا نیروهای مخالف به خنثی کردن آن بپردازنند، در اینجا پایداری دلالت بر نگهداری منابع و ثروت ها توسط هر نسل یا سطح از انسانها را دارد.


توسعه
واژهٔ توسعه،  انکشاف ،(development)  به معنی بسط یافتن، درک کردن، تکامل و پیشرفت است. بنا به تعریف سازمان همکاری اقتصادی و توسعه، تحقیق و توسعه به کاری گفته می‌شود که به طورسیستماتیک انجام می‌شود تا به دانش موجود بیفزاید و این دانش را برای ابداع کاربردهای تازه به‌ کار ببرد.

توسعه ی پایدار
ابتدا نگاهي گذرا به پيشينه تاريخي توسعه پایدار می اندازیم، در نگاهی كلي، پس از توسعه صنعتي در دهه‌هاي 1950 و1960 در اروپا، ناهنجاريهاي زيست محيطي زيادي بوجود آمد. عوارض ناشي از اين توسعه علاقه‌مندان به محيط زيست را در وهله اول به واكنش كشاند.در همين راستا نخستين اجلاس بين‌المللي در زمينه محيط زيست در سال 1951 در استكهلم تشكيل داده شد و بيانيه‌اي در حمايت از محيط زيست منتشر گردید. از آن زمان به بعد تفكر در زمينه حفظ محيط زيست در كنفرانسهاي بيوسفر يونسكو (پاريس 1968 ) ,جنبه هاي اكولوژيكي توسعه (واشنگتن 1968 ) و محيط انساني ( استكهلم 1972 ) شكل گرفت. قابل ذكر است پيدايش مفهوم پايداري در دهه 1970 را مي توان نتيجه رشد منطقي و آگاهي تازه اي نسبت به مسائل جهاني محيط زيست و توسعه دانست كه به نوبه خود تحت تاثير عواملي همچون نهضت هاي زيست محيطي آن زمان, انتشاركتابهایي نظير محدوديتهاي رشد ( 1972 ) از دانلاميدوز , بهار خاموش( 1962 )  از راشل كارسون و دايره بسته ( 1971 ) از باري كامونر دانست. به دنبال اجلاس استكهلم ,در سال 1974 كنفرانس شوراي جهاني كليساها خواستار تحقق جامعه پايدار شد و درهمين سال اعلاميه كوكويوك ( Cocoyoc)  توسعه بوم شناسانه (Ecodevelopment) را مطرح کردو سرانجام عنوان توسعه پايدار(Sustainable evelopment ) بخود گرفت.
گرچه اولین بار این مفهوم توسط باربارا واردف در اواسط دهه 1970 با تمرکز بر وضعیت محیط زیست بیان گردید، اما رفته رفته نقش دیگر زمینه ها، برای رسیدن به پایداری مورد شناسایی قرار گرفتند. به طور مثال ردپای مفهوم پایداری را در ادبیات جغرافیایی نیز می‌توان یافت. شاید بتوان گفت پایداری و مبحث آن برآیند تفکرات جبر جغرافیایی و امکان گرایی است. و اینکه لحاظ نمودن قوانین و محدودیتهای محیطی همراه با تفکرات بشر و دوراندیشی او می‌تواند به پایداری حیات انسان و اشکال فضایی ساخته شده و طبیعی کمک کند. بنابراین اهداف توسعه ی پایدار را نمی توان به تنها به حفاظت از محیط زیست محدود کرد. به طور مثال گرچه توسعه پایدار را می¬توان راه تازه¬ای برای رسیدن به آرمان¬های بشر همراه با حفظ منابع و امکانات برای آیندگان دانست که قوانین و راهکارهایی را می-طلبد تا مسیر هموارتر شود، واژه توسعه پایداردر برگیرنده کلیه مفاهیم اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، کالبدی و زیست محیطی می¬باشد. عده‌اي با لحاظ كردن مفهوم عدالت، توسعه پايدار را مفهوم جديدي از رشد اقتصادي قلمداد كرده‌اند كه عدالت و امكانات زندگي را براي تمامي جهانيان و نه براي تعداد اندكي از افراد برگزيده به ارمغان مي‌آورد و همچنين اين رشد بدون پيامدهاي مخرب و نه بيش از ظرفيت منابع محدود جهان مي‌باشد. می توان از میان تعاریف گوناگون تعریفی که در گزارش کمیسیون مستقل جهانی برانتلند ، آمده است را تعریفی منسجم از توسعه ی پایدار دانست. این گزارش شامل مجموعه¬ای از پیشنهادها و اصول قانونی جهت دستیابی به توسعه پایدار برای کشورهای در حال توسعه است و توسعه پایدار را این چنین تعریف می کند:
رفع نیازهای نسل حاضر بدون تضییع تواناییهای نسلهای آینده برای رفع نیازهایشان.
این تعریف ساده همچنین مبنای دستور کار ۲۱، به عنوان یک طرح کار توسعه پایدار برای قرن ۲۱ است. در واقع توسعه پایدار را می¬توان راه تازه¬ای برای رسیدن به آرمان¬های بشر همراه با حفظ منابع و امکانات برای آیندگان دانست. در پي تشكيل كمسيون فوق به منظور پي گيري اهداف آن از زمان تشکیل اولين نشست اين كمسيون در سال 1993 تاكنون اجلاس كمسيون هر ساله برگزار مي شود . در كشورما نيز توجه خاصي به دستور كار 21 شده و كمينه اي تحت عنوان كميته توسعه پايدار جهت برنامه ريزي و تعيين سياستها و ارائه پيشنهادهاي لازم در خصوص دستوركار فوق بوجود آمده كه در ساختار آن كميته هاي فرعي مختلفي در نظر گرفته شده است. به منظور درک بهتر توسعه ی پایدار و نگاه و نظراتی که نسبت بدان مطرح گردیده به اختصار تعاریف دیگری از مفهوم توسعه ی پایدار را به تعریف فوق اضافه خواهیم کرد
مفاهیم توسعه ی پایدار
1-    برنامه محيط زيست سازمان ملل متحد توسعه پايدار را  پيشرفت كيفيت زندگي انسانها با توجه به حفظ ظرفيتهاي سيستم تامين كننده حيات كره زمين تعريف مي كند.
2-    بانك جهاني توسعه پايدار را چنين تعريف مي كند :توسعه اي كه دوام يابد .
3-     توسعه پايدار روندي است كه بهبود شرايط اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و فن آوري به سوي عدالت اجتماعي باشد ودر جهت آلودگي اكوسيستم وتخريب منابع طبيعي نباشد.
4-     توسعه پايدار تلاش انسان براي برقراري آشتي بين پيشرفت و توسعه به موازات حفاظت ومحيط زيست و منابع موجود است.(اليوت 1994)
5-    در تعريف عام‌تر توسعه پايدار به عنوان يك فرآيند، لازمه بهبود و پيشرفت است، فرآيندي كه اساس بهبود وضعيت و از بين برنده كاستيهاي اجتماعي-فرهنگي جوامع است. همچنين از توسعه پايدار به منزله نيروي محركه پيشرفت متعادل، متناسب و هماهنگ اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي تمامي كشورها بويژه كشورهاي در حال رشد نيز ياد شده است.
6-    برنامه محيط زيست سازمان ملل متحد توسعه پايدار را پيشرفت كيفيت زندگي انسانها با توجه به حفظ ظرفيتهاي سيستم تامين كننده حيات كره زمين يعني برآوردن نيازهاي نسل كنوني بدون صدمه زدن به منافع كره زمين و بدون اينكه جلوي تامين نيازهاي نسل آينده گرفته تعريف مي کند.
7-    نوعي فعاليت انساني كه آشكارا بقاي تمامي گونه هاي حيات بر روي كره زمين را در طول تاريخ , تقويت و تداوم مي بخشد. (هارتموت بوسل، 1379 )
8-    توسعه پايدار بازگشت به طبيعت پس از يك قرن حاكميت صنعتي شدن , تجارت وشهرگرايي به عنوان شاخصهاي پيشرفت ملي توصيف كرد. (ميكسل ريموند(
9-    عرصه پيوند انديشه و حفاظت زيست محيطي و توسعه
10-    بهكرد كيفيت زندگي انساني از طريق حفاظت از ظرفيت نگهداشت  اكوسيستم ها

    با استفاده از تعاريف به عمل آمده، نكات و ويژگيهاي زير را مي‌توان براي توسعه پايدار برشمرد:
1- توسعه پايدار يك فرايند محسوب مي‌شود؛
2- توسعه پايدار مبنا و لازمه پيشرفت است (نيروي محركه توسعه محسوب مي‌شود)؛
3- توسعه‌اي متوازن است (متعادل كننده و هماهنگ كننده جنبه‌هاي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جامعه است)؛
4- توسعه‌اي همه جانبه است (تأمين‌كننده نيازهاي حال وآينده بشر است)؛
5- توسعه‌اي بدون تخريب و مخاطره است.
این مفاهیم و بیان نحوه ی شکل گیری تفکر توسعه ی پایدار به منظور شفاف سازی رویکرد این نگرش مطرح گرشتند. اما اهداف و بنیاد های اصلی توسعه ی پایدار چه هستند و برای رسیدن به آنها چه الزامات و مقدمانی باید مورد نظر قرار گیرد؟

سحر مکتبی/ المیرا ارزانی پور

1-در سال 1983 مجمع عمومي سازمان ملل متحد كمسيوني را با عنوان كميسيون جهاني محيط زيست و توسعه ( WCED ) متشكل از 22 كشور به رياست براتنلند نخست وزير تشكيل داد تا خط مشي زيست محيطي درازمدت جامعه بيالمللي را روشن سازد و مهمترين مسائلي كه مورد شناسايي كمسيون برانتلند قرار گرفت و به عنوان شرايط توسعه پايدار مطرح گرديد عبارتند از : جمعيت و توسعه , امنيت غذايي , انرژي و صنعت , چالشهاي شهري . اين گزارش مبناي مذاكرات كشورها براي تهيه دستوركار 21 جهت برگزاري كنفرانس ريو(اجلاس زمين)درسال 1992 گرديد .اين كنفرانس با حضور سران و نمايندگان 172 كشور و تعدادي زيادي از سازمانهاي غير دولتي در شهر ريودوژانيرو برزيل تشكيل گرديد و هرچند كه نتايج آن خواسته هاي طرفداران محيط زيست را برآورده نكرد لكن صدور بيانيه ريو حداقل توانست طرح توسعه پايدار (دستور كار 21 ) را براي سالهاي پاياني قرن بيستم مشخحص سازد( و . م . آدامز , مترجم ملكي معيري , مهناز , مجله بن شماره 6 ص 20 , اقتباس و تلخيص )

  • آموزش پایدار ،
  • توسعه ی پایدار ،
  • طراحی پایدار ،

اخبار مرتبط

نظرات
هنوز نظری ثبت نشده است، شما اولین نفر باشید
نظر