• این بخش به زودی فعال خواهد شد
xلطفا وارد شوید یا ثبت نام کنید
پربازدیدترین ها
  • مطالب

  • چهارشنبه ۱۵ مهر ۱۳۹۴
  • نویسنده: ثمین فروغی

Vivian Maier
2171
بازدید


هویت، تصویر؛ من دیگری است.

سابجکتیویته در پرفورمنس «اجراکننده/ مخاطب/ آینه» دن گراهام

 با نگاهی به آراء ژک لکان

(بخش سوم)

 

دن گراهام1، هنرمند معاصر و پیشرو ی آمریکایی، با استفاده ی چشم گیر از آینه در آثار مجسمه، چیدمان، ویدئو و اجرای خود، فضای تعاملی عینی و ذهنی پیچیده ای برای مخاطبش ایجاد می کند. یکی از معروف ترین آثار وی، پرفورمنسی با عنوان «اجراکننده/ مخاطب/ آینه» است،که در آن نقش مخاطب به عنوان سوژه2، مورد چالش قرار می گیرد. هم چنین ( هنر او تحت تأثیر جنبش «بین الملل موقعیت گرا»3 قرار دارد، جنبشی که مبانی اصلی خود را از مارکسیسم، روانکاوی، اگزیستانسیالیسم و آوانگاردِ هنریِ اروپاییِ قرن 20 وام گرفته است) (راش،78:1389) . این جنبش، گروهی بین المللی از انقلابیون با عضویتی محدود بود که اساسا در اروپا و در سال 1957 بنا نهاده شد و در تظاهرات مه 1968 در فرانسه به اوج تاثیر گذاری رسید. کار نظری شان با کتاب بسیار تاثیر گذار «جامعه نمایش»4  به اوج رسید که گای دبور5 در آن استدلال می کند «نمایش»، یک واقعیت جعلی ست که تخریب زندگی انسانی توسط سرمایه داری را می پوشاند. وجه تسمیه ی «موقعیت گرا» اشاره به کسی دارد که درگیر ایجاد «موقعیت» است و یا به طور خاص یکی از اعضای بین الملل موقعیت گرا است. به عبارت دیگر، با ایجاد شرایطی که طی آن فرد یا افراد به تجزیه و تحلیل انتقادی زندگی روزمره خود پرداخته، خواسته های واقعیشان در زندگی را تشخیص داده و پیگیری کنند.

 فیلسوف و روانکاو شهیر فرانسوی، «ژک لکان»6، از سردمداران روانکاوی فرویدی محسوب می شود. در تفکر او، «مرحله ی آینه ای» یکی از مهم ترین مراحل رشد کودک و در واقع زمینه ساز شکل گیری «ایگو» در وجود آدمی است . هم چنین، در دیدگاه وی، مفهوم «سوژه» در سه وجه نفسانی انسان (ساحت خیالی، نمادین و واقعی) از جایگاه ویژه ای برخوردار است.

 با نظر به تأثیر پذیری گراهام از بین الملل موقعیت گرا و بالتبع روانکاوی ، و به کارگیری بارز عنصر آینه در آثارش، و هم چنین، جایگاه عنصر آینه در مبانی فکری ژک لکان، این مقاله تلاش دارد در 4 مرحله به بررسی مفهوم مشترک «سوژگی» در دیدگاه لکان و گراهام بپردازد. در بخش پیشین به بررسی مفاهیمِ لکانیِ «خود»7، «دیگری»8، «از خود بیگانگی»9، «مرحله آینه ای»10 و مفهوم «ایگو»11 در پرفورمنس گراهام پرداخته شد. در این بخش به جایگاه سوژه در «نظام نمادین» و زبان و نمود آن در اثر گراهام خواهیم پرداخت.

 

3. امر نمادین12 و  «زبان»

 همان طور که گفته شد «ایگو کارکردی خیالی است که در وهله ی اول از طریق رابطه ی سوژه با بدنش ساخته می شود. در مقابل، سوژه در نظام نمادین ساخته می شود و زبان آن را تعیین می کند»(هومر،68:1390). (هنگامی که کودک به فهم هویت خود نائل آمد و رفته رفته اهمیت نشانه های زبانی را شناخت -به تدریج متوجه می شود با دیگران تفاوتی ماهوی دارد- در چنین صورتی است که از گستره ی خیال به در آمده و کم کم وارد سامان دیگری می شود که به نظام نمادین معروف است. این نظام، نظامی است که بر اساس آن همه چیز به شکل شبکه هایی اجتماعی، فرهنگی و زبانی که کودک در آن ها به دنیا می آید درک می شوند. کودک در گذر از مرحله ی آینه ای و آن هنگام که میان دال13 و مدلول14 تمایز قائل می شود، به هویت یابی می رسد و این فهم تمایزها و تفاوت ها با رشد زبان همراه است)(ضیمران،84:1378). (دال تصویری صوتی است (مثل یک کلمه، اشاره یا حرکت بدن) و مدلول یک مفهوم است)(لیدر-گرووز،40:1387). (لکان به جای آن که میان دال و مدلول شفافیتی قائل باشد و دسترسی از کلمه به معنا را آسان تلقی کند،ادعا می کرد که در میان آن ها، یک مانع، یعنی نوعی مقاومت وجود دارد. یک واژه معنی خود را به سادگی برملا نمی کند. بلکه در زنجیره زبانی، ما را به کلمات دیگر هدایت می کند. درست همانطور که یک معنی به معانی دیگر رهنمون می شود)(لیدر-گرووز،41:1387). دست یابی به هویت، در روند مواجهه با تصویر (ایگو) محقق می شود و اثر مرحله ی آینه ای است که به بارزترین شکل ممکن در مراحل سوم و چهارم اجرا نمود پیدا می کند. و اما گذر از مرحله ی آینه ای که منجر به امر سوژگی می شود، در مراحل اول و دوم که هیچ واسطه ای مانند آینه، میان مخاطب و اجراکننده وجود ندارد قابل مشاهده است.

 

دن گراهام، اجراکننده/ مخاطب/ آیینه ،1977

 

(منظور لکان وقتی می گوید من دیگری است این است که «من»(I)، «من»(me) نیست؛ این دو اصطلاح به یک چیز یکسان ارجاع نمی دهند؛ سوژه معادل یک شخص معین نیست. به طور خلاصه لکان از «من»(I) ماهیت زدایی می کند و امر نمادین -دال- را بر سوژه اولویت می دهد. این بدین معنی است که مرجعی ثابت به عنوان «من» وجود ندارد. ساختار زبان است که از طریق سوژه سخن می گوید، نه برعکس. لکان این قضیه را در جمله ی مشهورش خلاصه می کند: سوژه آن چیزی است که از طریق یک دال به دال دیگر بازنموده می شود) (هومر،69:1390). مثال بارز این "منِ" متغیر که فرایند دلالت در آن به هیچ رو قطعی نیست، مرحله ی اول پرفورمنس گراهام است که طی آن، او در شرح خود به طور مستقیم و جزئی، از مرجع من مکررا استفاده می کند. این در حالی است که این من، می تواند ارجاعی به حالتی از بدن هنرمند، حسی لحظه ای و یا حتی روند ذهنی او داشته باشد. و یا همین طور در مرحله ی سوم که مقصود گراهام از من در شرح خود از خلال آینه، تصویر آینه ای وی است.

هم چنین در مراحل دوم و چهارم که گراهام به عنوان دیگری به مخاطبان تعریفی از وجه بیرونیشان ارائه می دهد، این امر به طور غیر مستقیم صادق است. توصیف گراهام از آن ها ارجاعی دقیق به «من» وجودیشان ندارد.

 در بخش بعدی این مقاله، به بررسی مفهوم «ناخودآگاه» و «سوژه»، در اثر دن گراهام خواهیم پرداخت.

 

+ تصویر اول، اثر Vivian Maier  است.

 

 

پی نوشت:

1- دن گراهام: ((1924(Dan Graham (

2- سوژه: Subject

3- بین الملل موقعیت گرا: Situtaionist international

4- جامعه ی نمایش: The Society Of The Spectacle

5- گای دبور: ((1931-1994)Guy Debord) نویسنده،فیلمساز و تئوریسین فرانسوی

6- ژک لکان: ((1901-1981)Jacques Lacan) پزشک،فیلسوف و روانکاو فرانسوی

7- خود: Self

8- دیگری: the Other

9- از خود بیگانگی: Alienation

10- مرحله آینه ای: Mirror stage

11- ایگو [خود]: Ego

12- امر نمادین: Symbole

13- دال: Signifier

14- مدلول: Signified

 

فهرست منابع نوشتاری:

 راش، مایکل،«رسانه های نوین» ،  (1389)، بیتا روشنی،نشر نظر، تهران

ضیمران، محمد، «سیری در اندیشه های ژاک لاکان، زبان،واقعیت و ناخودآگاه»، باپا، شماره 6 و 7، تهران

 لیدر، داریان و گرووز، جودی «لاکان، بررسی شخصیت، اندیشه و آثار"، (1387)، محمدرضا پرهیزگار، نشر نظر، تهران

مولّلی، کرامت، «مبانی روان کاوی فروید و لکان»، (1387)، نشر نی، تهران

هومر، شون، «ژاک لاکان»،  (1390)، محمد علی جعفری و سید محمد ابراهیم طاهایی، نشر ققنوس، تهران

 www.en.wikipedia.org

www.fa.wikipedia.org

www.hgb-leipzig.de

www.wikipedia.com

 

فهرست منابع تصویری:

 www.artpulsemagazine.com

www.shootingfilm.net

  • دن گراهام ،
  • ِDan Graham ،
  • ژک لکان ،
  • اجراکننده/ مخاطب/ آینه ،
  • آینه ،
  • بین الملل موقعیت گرا ،
  • روانکاوی ،
  • پرفورمنس ،
  • سابجکتیویته ،
  • هویت یابی ،
  • نظام نمادین ،
  • تصویر ،
  • زبان ،
  • ثمین فروغی ،

اخبار مرتبط
دوشنبه ۲۳ شهریور ۹۴

سه شنبه ۳۱ شهریور ۹۴


نظرات
هنوز نظری ثبت نشده است، شما اولین نفر باشید
نظر